سه شنبه 27 دیماه 1384چهاردهمین کنگره شعر دفاع مقدس در آستانه برگزاری چهاردهمین کنگره شعر دفاع مقدس با دو نفر از اعضای شورای برگزاری این کنگره، آقایان حسین اسرافیلی و شیرینعلی گلمرادی گفتگوی کوتاهی داشتیم که متن کامل آن را در ادامه میخوانید.
از زمان جنگ کنگرههایی با عنوان کنگره های بسیج، کنگره شعر جنگ و تعداد محدودی کنگره شعر خرمشهر برگزار شد که بعدها این کنگره ها به صورت منسجم با عنوان کنگره شعر دفاع مقدس برگزار شد و ادامه پیدا کرد و حالا چهاردهمین کنگره شعر دفاع مقدس برگزار میشود. استقبال از کنگره شعر دفاع مقدس با توجه به سالیان متمادی که این کنگره برگزار شده، در چه حدی است؟
گلمرادی: حدود یازده هزار شعر از تمام نقاط کشور دریافت شده و طی بررسیهای انجام شده و با توجه به محدود بودن امکانات حدود 120 نفر از این عزیزان انتخاب شده اند.
راجع به شورای سیاستگذاری و اجرایی کنگره چهاردهم توضیح دهید.
اسرافیلی: دبیر کنگره آقای حمید حسام معاونت انتشارات بنیاد است، هیات علمی متشکل از آقایان: گلمرادی، مشفق کاشانی، پرویز بیگی و من. همچنین آقای قزوه به عنوان دبیر هیات علمی با ما همکاری میکنند.
نقش اداره ارشاد کرمانشاه در این کنگره چیست؟
اسرافیلی: در تمام کنگرهها، استانداریها، ادارات ارشاد و دیگر سازمانها نهایت همکاری را دارند ولی بنیاد بیشتر متکی به خود و شعبات خود در استانها است ولی از تمام مساعدتهای این ادارات هم استفاده می کند.
ویژگیهای خاص کنگره چهاردهم و فعالیتهای جنبی و متمایز این کنگره با سایر کنگرهها چیست؟
گلمرادی: نقد و بررسی آثار دفاع مقدس و بازدید از مناطق جنگی. از دیگر ویژگیهای خاص این کنگره اشعار و آثار شاعران جوان و نگاه نو آنها است که باعث تمایز این کنگره با کنگره های قبل شده و از این نظر می توان این کنگره را کنگره شعر جوان دفاع مقدس نامید.
برنامههای تخصصی، نقد و بررسی و سایر برنامههای کنگره چه مدت زمانی طول میکشد؟
گلمرادی:کنگره سه روز خواهد بود که روز اول در کرمانشاه و دو روز بعد در قصر شیرین برگزار میشود و بازدیدها در فرصتهای مناسب انجام خواهد شد.
راجع به کارگاه های شعر توضیح دهید.
گلمرادی: این کارگاهها به احتمال زیاد در زمانهای خالی و استراحت شاعران تشکیل میشود و بیشتر به صورت جمعهای دوستانه تشکیل میشود که تاثیرگذارتر باشد.
حضور چه کسانی در این کنگره شده است؟
گلمرادی: تصمیم گیری قاطعی صورت نگرفته، اما طبق نظر شورای علمی این کنگره قرار است از دکتر قیصر امین پور قدردانی به عمل آید که دوستان و شاعران جوان هم به این امر راغبند.
آیا کنگره با توجه به اینکه اکثر شاعران شرکت کننده شاعران دهه بعد از جنگ هستند و ارتباط مستقیمی با جنگ نداشته اند، تغییر کرده یا نه؟
گلمرادی: جریان دفاع مقدس دارای دو جنبه عقیدتی و میهنی است و شاعران با توجه به این دو جنبه کارهای خوبی خلق کردهاند. ما در اوایل کار حدودا پانصد قطعه شعر دریافت می کردیم که حالا این مقدار به 11 هزار قطعه رسیده است و این نشان از توجه جوانان به جنگ دارد.
در اکثر مواقع وقتی شاعران با اتفاقی اجتماعی و ملی روبرو می شوند اکثرا از روی احساس کار میکنند و اکثر آثار به صورت حسی است که کم کم و با گذشت زمان این رویه تبدیل به یک ایدئولوژی میشود. آیا این اتفاق در طول دورههای مختلف برگزاری محسوس بوده است؟
گلمرادی: در زمان جنگ و با روبرو شدن با آن، این اتفاقات میافتاد که حتی در اکثر مواقع شعارهای جنگ به صورت شعر در میآمد، اما با گذشت زمان و بعد از تمام شدن دوران جنگ این تب و تابها فروکش کرد. بعد از آن دوره هیجان و تب و تاب، شعرها اندیشمندانهتر شد و اندیشههای دفاع مقدس که اندیشه های انقلاب بود در شعر نمود پیدا کرد که نمونه های آن در کتاب های یادمان کنگرهها وجود دارد.
آیا میتوان گفت که شاعران امروز با دیدی بازتر و اندیشمندانهتر از سایر شاعران پیش کسوت این نوع شعر، کار میکنند و آثار اندیشمندانهتری دارند؟
اسرافیلی: ضمن احترام به تمام پیش کسوتان که باید آنها را گرامی داشت، در حال حاضر نمیتوان کتمان کرد که کارهای موجود و آثار جدید شاعران جوان بسیار هنرمندانه تر و زیباتر است اما این را هم نباید نادیده گرفت که تعداد انگشت شماری از دوستان هستند که دچار توهم و کبر میشوند و خود آنها یک روز به این آگاهی خواهند رسید که عرصه شعر و ادب عرصه غرور و کبر نیست چرا که گذشت زمان همه چیز را روشن خواهد کرد. با مقایسه شعر نیما و شعر شاگردان نیما مطمئنا کفه ترازو به نفع شاگردان نیما خواهد بود که اندیشمندانهتر کار کردهاند، چرا که در یک راه صیقل خورده و همواره شده حرکت کردهاند، اما نیما، چرا نیما؟ به خاطر اینکه او پی افکن راه و حرکت بود. در کارهای دفاع مقدس هم همینطور. شاید در حال حاضر شاعرانی باشند که بسیار عالی کار کنند اما پیافکنان این نوع شعر اجر و قرب خاص خود را دارند مانند دکتر قیصر امین پور، زندهیاد سید حسن حسینی و...
قبل از این هم ادبیات پایداری داشتهایم، ولی اینکه ادبیات دفاع مقدس و خود جنگ تحمیلی چه تاثیری بر این ادبیات داشته، قابل تامل است!
اسرافیلی: اگر ادبیات تمام جهان را تحلیل کنیم، تمام شعر و ادبیات جهان، شعر و ادبیات پایداری است. حتی عاشقانه ها هم به سمت یک آرمان می رود که شاعر با چیزی در جنگ است مثل هجر. شعر امروز ما هم در مقابل یک واقعیت تاریخی قرار گرفته است. اما اسطورههای فراوانی نداریم اما حالا با چیزی روبرو هستیم که دیده ایم و لمس کردهایم که تاثیرگذارتر است. حالا اگر شاعران و نویسندگان ما از این واقعیت نگویند آیندگان ما از این واقعیت چه خواهند دانست. بنابراین راهی نیست که تمام شدنی باشد.
با توجه به این صحبتها، این نظریه که بعد از گذشت سالها از جنگ، این بحث، که این نوع شعر رو به زوال است و نمی توان از جنگ گفت منتفی است.
اسرافیلی: ممکن است این صحبتها از دو منظر مطرح شود: یکی اینکه کسی اصلا به این قضیه اعتقادی نداشته باشد. دوم اینکه جنگ واقعیتی کریه است و زشت. بله جنگ زشت است. مردم یک کشور جنگ به راه نمی اندازند. سیاستمداران این کار را میکنند که این تفکر خوبی است «جنگ بد است» اما اینکه حالا که جنگ تمام شد شعر جنگ تمام شود قابل قبول نیست. این ممکن است نظر فردی من باشد ولی نظر فردی جامعیت ندارد. اما وقتی که این همه جوان شور و شوق برای این کار دارند و استقبال میکنند این به معنی روح پایداری در ملت است چه بخواهیم و چه نخواهیم. تمام تلاش دشمنان انقلاب بر این است که روح پایداری را از ملت ما بگیرند و ملت ما را بی هویت کنند، که در مقابل باد حرکت کنند. تلاش انقلاب بر حفظ هویت انسان است و این اهداف و انسانیتها و روح پایداری در ادب گذشته ما کاملا مشهود است که انسان را به انسان بودن دعوت میکند. حفظ کرامت انسان، عدالتجویی و ظلم ستیزی چه در درون و چه در بیرون همیشه در ادبیات ما نمود داشته است.
یعنی شعر دفاع مقدس به گونه ای احیا کننده فرهنگ حماسی و ملی و دینی ایران است؟
اسرافیلی: بله، در گذشته جنگی به این شکل نداشتهایم. پیش از این ایران جنگهای بسیاری را پشت سر گذاشته است که شاعران راجع به آنها شعرها گفتهاند اما به این شدت نبوده است پس شعر جنگ چیز تازه ای نیست. ریشه در تاریخ ما دارد.
